ZUS. Jak funkcjonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych?

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

ZUS – wielu Polakom kojarzy się… z latami pracy i niską emeryturą. Od lat fachowcy straszą, że ZUS kolejne dekady w takiej jak obecnie formie nie przetrwa i potrzebny będzie nowy system. Jak obecnie funkcjonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych?

---

ZUS nigdy nie był podmiotem wielbionym przez obywateli głównie przez niskie emerytury. Polacy kojarzą ZUS głównie z obowiązkowymi składkami społecznymi, które pobiera i wypłaca świadczenia takie jak emerytury i renty. Przyszłość ZUS też stoi pod znakiem zapytania z uwagi na coraz mniejszą dzietność w Polsce. Negatywne skojarzenia w ostatnich latach jednak uległy delikatnej poprawie, a badanie CBOS z 2022 roku wykazało wzrost pozytywnych ocen i zaufania do instytucji. Jaka jest prawda o polskim ZUS?

Czym jest ZUS?

Na początek musimy sobie oczywiście odpowiedzieć na pytanie czym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Polsce? ZUS, to państwowa jednostka organizacyjna, która zajmuje się administrowaniem ubezpieczeniami społecznymi w Polsce. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną z osobowością prawną. ZUS odpowiada za pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, a także za wypłacanie świadczeń, takich jak emerytury, renty, zasiłki. Poziom bezrobocia ma wpływ na funkcjonowanie i wydajność systemu oraz pracę ZUS. Im więcej obywateli odprowadza składki, tym lepiej.

Działalność ZUS jest regulowana przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz statut. Choć ZUS działa w sektorze finansów publicznych warto pamiętać, że nie ma on kompletnie wpływu na wysokość składek ani świadczeń. Przykładowa składka zdrowotna nie zależy od ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jakie ma zadania?

ZUS to wbrew powszechnej opinii nie tylko sprawy dotyczące rent i emerytów. Poszczególne działy lokalnych i centralnych ZUS-ów w Polsce zajmują się szeregiem zadań.

W szczególe ZUS zajmuje się:

• zarządzaniem systemem ubezpieczeń społecznych (chodzi o ubezpieczenia emerytalne, ubezpieczenia rentowe, ubezpieczenia chorobowe, ubezpieczenia wypadkowe oraz zdrowotne)
• ustalanie prawa do świadczeń, ich przyznawanie i wypłacanie (nie tylko renty i emerytury, ale także zasiłki macierzyński, wypadkowe czy chorobowe, ale i renta wdowia)
• pobieraniem składki na ubezpieczenia społeczne od pracodawców i pracowników oraz osób prowadzących działalność gospodarczą
• kontrolowaniem prawidłowości odprowadzania składek i wypłacania świadczeń

---

---

Historia ZUS-u

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Polsce ma już ponad 90 lat swojego istnienia. 29 października 1934 roku rozporządzeniem prezydenta Ignacego Mościckiego został on powołany do życia. Co ciekawe ZUS powstał więc wcześniej, niż np. Narodowy Bank Polski, który założono w 1945 roku.

Powołanie ZUS było istotną kwestią dla ówczesnej klasy politycznej, jak i społeczeństwa. Co ciekawe, prace nad stworzeniem kompleksowego systemu ubezpieczeń były prowadzone… jeszcze przed odzyskaniem niepodległości. Pierwsze wzmianki o takich pracach dotyczą 1917 roku. W Sejmie i na łamach prasy dyskusje były zażarte i długotrwałe, a osiągnięcie konsensusu jak można się domyślać łatwe nie było.

Okres PRL-u był trudnym czasem dla ZUS. W 1950 roku władze PRL ograniczyły autonomię i samodzielność ZUS, zlikwidowały fundusze ubezpieczeniowe, a ich dochody i wydatki włączyły do budżetu państwa. ZUS został przekształcony w zakład państwowy i nadano mu osobowość prawną. Pięć lat później zlikwidowano ZUS, a jego zadania przekazano związkom zawodowym oraz Ministerstwu Pracy i Opieki Społecznej. Kolejne lata był czasem nieodzownych reform. Jedna z ważniejszych miała miejsce w 1968 roku. Wprowadzona została reforma systemu emerytalnego i finansowania świadczeń. Dotychczasową rentę starczą zastąpiono emeryturą.

Wprowadzone zostały trzy progi zarobkowe, od których naliczana była emerytura. W 1974 roku z kolei podwyższone zostały świadczenia i zmienione zasady ich podwyższania – zamiast trzech progów zarobkowych wprowadzono dwa i podniesiono procent, o jaki co roku miały wzrastać świadczenia. Wprowadzono też możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę. Rok później nastąpiła decentralizacja państwa i tym samym decentralizację ZUS. W 1986 roku utworzono Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a ZUS zyskał status centralnego organu administracji państwowej, wykonującego zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych.

W 1997 roku Sejm uchwalił ustawę reformującą służbę zdrowia. Ustawa wprowadziła powszechne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, a rok później uchwalona została reforma systemu ubezpieczeń społecznych, oparta na trzech uzupełniających się sposobach oszczędzania na emeryturę, zwanych trzema filarami. W 2003 roku zlikwidowane zostały kasy powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, a w ich miejsce powołano do życia Narodowy Fundusz Zdrowia. Dziesięć lat później podniesiony został wiek emerytalny do 67 lat dla kobiet i mężczyzn, natomiast w 2017 roku wiek emerytalny został obniżony do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Dwa lata później ZUS po raz pierwszy wypłacił tzw. 13 emeryturę, czyli dodatkowe świadczenie.

Kto stoi na czele ZUS-u?

Najważniejszą osobą funkcyjną w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jest prezes ZUS, Aktualnie funkcję tę pełni Zbigniew Derdziuk. Prezesa ZUS powołuje premier na wniosek właściwego ministra. Derdziuk w latach 2009-2025 pełnił już tę funkcję, a wcześniej był sekretarzem stanu.

Ile oddziałów ma ZUS?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Polsce ma 43 oddziały. Oprócz nich w strukturę Zakładu wchodzą również inspektoraty oraz biura terenowe, a także Centrala w Warszawie.

Obecnie oddziały ZUS znajdują się w takich miastach, jak:

• Białystok
• Bielsko-Biała
• Biłgoraj
• Bydgoszcz
• Chorzów
• Chrzanów
• Częstochowa
• Elbląg
• Gdańsk
• Gorzów Wielkopolski
• Jasło
• Kielce
• Koszalin
• Kraków
• Legnica
• Lublin
• Łódź (I i II Oddział)
• Nowy Sącz
• Olsztyn
• Opole
• Ostrów Wielkopolski
• Piła
• Płock
• Poznań (I i II Oddział)
• Radom
• Rybnik
• Rzeszów
• Siedlce
• Słupsk
• Sosnowiec
• Szczecin
• Tarnów
• Tomaszów Mazowiecki
• Toruń
• Wałbrzych
• Warszawa (I, II i III Oddział)
• Wrocław
• Zabrze
• Zielona Góra

Jaka będzie przyszłość ZUS i jego placówek w kolejnych dekadach trudno przewidzieć. Płatników składek jest coraz mniej i nie ma na to wpływu aktywność zawodowa czy umowy zlecenia. Wiele jest bowiem pytań o ZUS na które trudno obecnie znaleźć odpowiedź.

---