Benjamin Netanjahu: sylwetka najdłużej urzędującego premiera Izraela

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Komandos, dyplomata i wieloletni premier – Benjamin Netanjahu od trzech dekad kształtuje izraelską politykę i wzbudza skrajne emocje w kraju i na świecie.

---

Kim jest Benjamin Netanjahu?

Benjamin Netanjahu, powszechnie znany jako Bibi, urodził się 21 października 1949 roku w Tel Awiwie. Obecnie ma 76 lat. Na stanowisku premiera Izraela spędził łącznie ponad 18 lat, co czyni go rekordzistą w historii tego państwa. Kadencję w latach 1996–1999 rozpoczynał jako najmłodszy premier Izraela i pierwszy urodzony po proklamowaniu niepodległości. Po dwunastu nieprzerwanych latach u władzy (2009–2021) wrócił na stanowisko pod koniec 2022 roku i pełni tę funkcję do dziś.

Jako wieloletni lider prawicowo-nacjonalistycznego Likudu uchodzi za twarz twardej linii wobec Palestyńczyków i Iranu. Jednocześnie to postać głęboko polaryzująca – biegle mówiący po angielsku, ceniony za granicą, ale w kraju obciążony procesem korupcyjnym i zarzutami o przedkładanie własnej pozycji nad interes państwa.

Pochodzenie i rodzina Netanjahu

Pochodzenie Benjamina Netanjahu sięga Europy Środkowo-Wschodniej. Ojciec premiera, Bencijjon Netanjahu, urodził się w 1910 roku w Warszawie jako Bensyjon Milejkowski. Z wykształcenia historyk dziejów Żydów w średniowiecznej Hiszpanii, ideowo związany z rewizjonistycznym syjonizmem – to właśnie ten świat tłumaczy nacjonalistyczne przekonania syna. Po emigracji do Palestyny rodzina przyjęła nazwisko Netanjahu, co po hebrajsku oznacza „Bóg dał”. Matka Cilla z domu Segal wywodziła się z rodziny litewskich Żydów. Testy DNA brata premiera wykazały również sefardyjskie korzenie – ślad po Żydach wypędzonych z Hiszpanii w 1492 roku.

Benjamin jest środkowym z trzech braci. Starszy Jonatan zginął w 1976 roku jako dowódca operacji odbicia zakładników w Entebbe i stał się bohaterem narodowym. Młodszy Ido wybrał medycynę i literaturę. Premier ma za sobą trzy małżeństwa – od 1991 roku jest żonaty z Sarą Ben-Artzi, z którą ma dwóch synów. Z pierwszego związku ma córkę Noę.

Służba w Sajeret Matkal i lata w USA

W latach 1967–1972 Netanjahu służył w Sajeret Matkal – elitarnej jednostce specjalnej Sił Obronnych Izraela. Odszedł w stopniu kapitana, ranny w jednym z rajdów. Po służbie wyjechał do USA, gdzie studiował inżynierię architektoniczną i zarządzanie na MIT, uczęszczając również na kursy na Harvardzie. Pracował w konsultingu i nieruchomościach, ale przede wszystkim przyswoił umiejętności, które ukształtowały go jako polityka – marketing medialny, komunikację pod kamery i talent do wyrazistych metafor, z którym później podbijał trybuny od Kongresu USA po Zgromadzenie Ogólne ONZ.

Droga polityczna: od ONZ do przywództwa Likudu

Do dyplomacji wprowadził go polityk i minister obrony Moshe Arens, rekomendując młodego oficera do ambasady Izraela w Waszyngtonie. W latach 1982–1984 pełnił funkcję zastępcy szefa misji, a następnie (1984–1988) ambasadora przy ONZ, gdzie zasłynął jako sprawny obrońca izraelskiej narracji w sporach o Liban i Intifadę.

Po powrocie do kraju w 1988 roku wszedł do Knesetu z listy Likudu, a w marcu 1993 roku stanął na czele tego ugrupowania. Partia Likud zyskała w nim lidera, który trzy lata później sięgnął po fotel premiera. W kadencji 1996–1999 łączył twardą politykę bezpieczeństwa z porozumieniami z Jasserem Arafatem. Po porażce wyborczej wycofał się, by wrócić jako szef dyplomacji (2002–2003), a potem minister finansów (2003–2005), przeprowadzając liberalne reformy gospodarcze. Latem 2005 roku złożył dymisję w proteście przeciw wycofaniu osiedli z Gazy i pod koniec roku ponownie stanął na czele Likudu.

Powrót do władzy w 2009 roku

Wybory parlamentarne w Izraelu w lutym 2009 roku nie dały Likudowi pierwszego miejsca, ale to Netanjahu potrafił zbudować koalicję i 31 marca stanął na czele rządu. Kolejne dwanaście lat spędził w fotelu premiera, prowadząc sześć następujących po sobie gabinetów.

Gospodarczo Izrael przeżywał w tym czasie boom technologiczny, ale pogłębiały się nierówności. Zagęszczony kalendarz wyborczy lat 2019–2021, w których Izraelczycy głosowali aż czterokrotnie, doprowadził w końcu do zmiany władzy – rząd Naftalego Bennetta i Yaira Lapida zakończył tę erę.

Kadencja po 2022 roku i reforma sądownictwa

Sondaże wyborcze przed głosowaniem w 2022 roku dawały blokowi Netanjahu minimalną przewagę i tak się stało – premier wrócił na stanowisko, budując jedną z najbardziej prawicowych koalicji w historii kraju z udziałem partii ultraortodoksyjnych oraz polityków pokroju Itamara Ben-Gvira i Bezalela Smotricha.

Już na początku 2023 roku jego rząd przedstawił pakiet reform sądowniczych, zakładający ograniczenie prawa Sądu Najwyższego do unieważniania ustaw, przechylenie składu komitetu powoływania sędziów na korzyść polityków oraz zmniejszenie niezależności doradców prawnych ministerstw. Odpowiedzią stały się największe protesty od lat – cotygodniowe demonstracje, strajki w sektorze technologicznym i ostrzeżenia byłych szefów służb.

W lipcu 2023 roku Kneset przyjął ustawę ograniczającą doktrynę zasadności, ale na początku 2024 roku Sąd Najwyższy ją unieważnił. W marcu 2025 roku parlament przegłosował reorganizację komitetu powoływania sędziów. Masowe demonstracje odrodziły się mimo trwającej wojny w Gazie.

Polityka wobec Palestyny, Iranu i państw arabskich

W podejściu do Palestyńczyków Netanjahu stosuje doktrynę tak zwanej żelaznej ściany – maksymalne wzmacnianie pozycji militarnej przy braku ustępstw terytorialnych. W praktyce oznacza to rozbudowę osadnictwa, fragmentację Zachodniego Brzegu i marginalizowanie Autonomii Palestyńskiej.

Jego stosunek do Hamasu pozostaje niezwykle kontrowersyjny. Część analityków wskazuje, że premier przez lata tolerował wzmacnianie tej organizacji, by osłabiać perspektywy jednolitej reprezentacji palestyńskiej. Służby bezpieczeństwa w raportach z 2025 roku uznały tę strategię za jeden z czynników umożliwiających atak z 7 października 2023 roku, kiedy Hamas uderzył na południowy Izrael, zabijając około 1200 osób i porywając ponad 250 zakładników.

Ofensywa w Gazie oznaczała masowe zniszczenia i dziesiątki tysięcy ofiar cywilnych, rodząc międzynarodowe zarzuty o zbrodnie wojenne. W relacjach z Iranem premier konsekwentnie prezentuje Teheran jako zagrożenie egzystencjalne. Z częścią państw arabskich prowadzi natomiast pragmatyczną współpracę opartą na wspólnych obawach przed irańskimi wpływami.

Zarzuty korupcyjne i proces sądowy

Zarzuty wobec Netanjahu obejmują łapownictwo, oszustwo i nadużycie zaufania – prokuratura postawiła je w 2019 roku w trzech odrębnych sprawach. Sprawa 1000 dotyczy przyjmowania kosztownych prezentów od biznesmenów w zamian za przysługi. Sprawa 2000 wiąże się z negocjacjami z wydawcą dziennika Yedioth Ahronoth o przychylne relacjonowanie w zamian za ograniczenie wpływów konkurencyjnej gazety. Najpoważniejsza sprawa 4000 koncentruje się na forsowaniu korzystnych regulacji dla koncernu Bezeq w zamian za pozytywny przekaz na powiązanym portalu informacyjnym.

Proces trwa od 2020 roku i objął ponad 80 posiedzeń. Prawomocny wyrok wciąż nie zapadł, a premier nieprzerwanie sprawuje urząd, co podsyca debatę o konflikcie interesów. Osobny wymiar stanowią zarzuty Międzynarodowego Trybunału Karnego, który w 2024 roku wnioskował o nakaz aresztowania w związku z działaniami wojennymi w Gazie.

---