MŚ w USA. Jak zmieniły się Stany Zjednoczone od 1994 roku?

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Stany Zjednoczone wracają do roli gospodarza mundialu po 32 latach. Sprawdzamy, jak od 1994 roku zmieniły się gospodarka, społeczeństwo i polityka USA.

---

USA w 1994. Co działo się za Oceanem?

W 1994 roku rozegrano pierwsze w historii mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn w Stanach Zjednoczonych. Od tego czasu minęły 32 lata i mundial ponownie będzie gościł za Oceanem. Jak na przestrzeni nieco ponad trzech dekad zmieniły się Stany Zjednoczone?

W czerwcu 1994 roku lokalne media żyły sprawą O.J. Simpsona i jego legendarnej ucieczki przed policją. Gwiazdor amerykańskiego futbolu oskarżony został o brutalne zabójstwo byłej żony Nicole Brown oraz Ronalda Goldmana. Transmisję pościgu za białym Fordem Bronco na żywo w telewizji oglądało około 95 milionów ludzi.

Od 17 czerwca do 17 lipca w Stanach Zjednoczonych zorganizowano mistrzostwa świata w piłce nożnej, a po złoto sięgnęli fantastycznie grający Brazylijczycy. Był to również zmierzch legendarnego Diego Armando Maradony, w którego organizmie wykryto zabronione substancje, co skutkowało długim zawieszeniem i smutnym końcem kariery.

W polityce nastąpiły spore zmiany. Choć prezydentem był Bill Clinton, to jednak jego partia poniosła porażkę w wyborach do obu izb parlamentów. Po raz pierwszy od 40 lat kontrolę nad nimi przejęła Partia Republikańska prowadzona przez Newta Gingricha. Administracja Clintona znalazła się w niezwykle trudnej sytuacji. W 1994 roku w życie weszła także strefa wolnego handlu NAFTA pomiędzy USA, Kanadą i Meksykiem, co było motorem napędowym dla lokalnej gospodarki.

Z perspektywy polskiej warto odnotować wizytę prezydenta Billa Clintona w Warszawie w lipcu 1994 roku. Podczas niej amerykański przywódca zapowiedział rozszerzenie NATO. Uznaje się to za początek otwarcia organizacji na nowe demokratyczne państwa z Europy Środkowej i Wschodniej.

Te wszystkie wydarzenia miały miejsce w okresie, gdy cały świat żył wielkim świętem piłkarskim, a do Stanów Zjednoczonych przylecieli najlepsi piłkarze świata. Wszystko po to, aby walczyć o triumf w 15. mundialu w historii.

Zmiany w gospodarce. Od dot-comów po wielki kryzys

Ostatnie trzy dekady w Stanach Zjednoczonych to sinusoida w gospodarce. Po najdłuższym okresie ekspansji napędzanym rewolucją technologiczną przyszedł największy kryzys gospodarczy od 1929 roku. Miał on miejsce w 2008 roku, a światowa gospodarka potrzebowała lat, aby wyjść na prostą. Jak przebiegały te zmiany gospodarcze w USA po 1994 roku?

Dot-comowy boom

Boom dot-comów zbiegł się ze złotą erą rządów Billa Clintona w latach 1993-2000. Zjawisko to było związane z komercjalizacją internetu oraz narodzinami nowej gospodarki, która rosła w szybkim tempie. W 1993 roku wprowadzono podwyżkę podatków dla najbogatszych obywateli, dzięki czemu zlikwidowano deficyt i wypracowano nadwyżkę budżetową w latach 1998-2001.

Gorączka internetowa sprawiła, że bogaci inwestorzy lokowali kapitał w spółki technologiczne posiadające .com w nazwie, przy czym nie zawsze weryfikowali ich wiarygodność. To złoty czas firm technologicznych i rodzących się usług internetowych. Przykładowo indeks NASDAQ wzrósł między 1995 a 2000 rokiem o ponad 400%.

Wiosną 2000 roku dot-coomy osiągnęły swój szczyt i bańka pękła. Rozpoczęła się lawina bankructw spółek technologicznych, które łącznie na wartości straciły biliony dolarów. Gospodarka Stanów Zjednoczonych weszła w okres recesji, a problemy spotęgowały zamachy terrorystyczne z 11 września 2001 roku. Aby stymulować konsumpcję i ratować sytuację budżetową, obniżono stopy procentowe z 6,5% do zaledwie 1% w 2003 roku. Czas pokazał, że było to tylko chwilowe pudrowanie problemu.

Wielki kryzys 2008

Od 2004 roku zaczął się cykl podwyżek stóp procentowych. W 2007 roku Fed zaczął mocniej reagować na kryzys, co uderzyło w miliony Amerykanów. Ci w jednej chwili tracili możliwość terminowej spłaty zobowiązań przy zmiennym oprocentowaniu. Miesięczne wydatki rosły w ogromnym tempie, co było ponad siły wielu gospodarstw domowych. Zbiegło się to w czasie ze spadkiem cen domów i kryzysem na rynku nieruchomości. Wartość papierów wartościowych opartych na hipotekach spadła niemal do zera.

We wrześniu 2008 roku upadł bank inwestycyjny Lehman Brothers. Nastąpiło największe załamanie w światowej gospodarce od Wielkiego Kryzysu z lat 30. XX wieku. W tym samym czasie prezydent George W. Bush wraz ze swoją administracją przejął giganta ubezpieczeniowego AIG i uruchomił program ratunkowy TARP, wykorzystując aż 700 miliardów dolarów publicznych środków w ratowanie zagrożonych banków. Rozpoczęto dodruk pieniądza. Kryzys rozlał się na całą Europę, powodując ogromne zadłużenia takich krajów jak Grecja, Irlandia czy Hiszpania. Nikt nie przeszedł suchą stopą przez ten czas, a do dziś wiele porzuconych wówczas inwestycji czeka na dokończenie. W Polsce najbardziej odczuwane było to w latach 2009-2010, gdy zmalały inwestycje zagraniczne i wzrosło bezrobocie.

Nowa era technologiczna

Po kryzysie z 2008 roku nastąpił czas odrodzenia gospodarki, jednak ta zmieniła swoje oblicze. Kapitał przeniesiono z nieruchomości i sektora finansowego do technologii, co zapoczątkowało tzw. nową erę technologiczną. Miliardy trafiły do funduszy typu Venture Capital w Dolinie Krzemowej. Jednocześnie rozpowszechniono internet mobilny. W tym samym czasie na popularności zyskał też iPhone, stając się produktem pożądanym przez miliony Amerykanów.

W latach 2009-2015 powstało wielu gigantów technologicznych oraz przyspieszył proces cyfryzacji społeczeństwa. Liderami wzrostu gospodarczego zostały m.in. Facebook, Apple, Amazon, Netflix, Google, Uber i Airbnb. Z dnia na dzień zmalały koszty prowadzenia startupów technologicznych, a wszystko dzięki przeniesieniu się z fizycznych serwerów do rozwiązań chmurowych. Drugi taki boom w historii nowej ery technologicznej przypada na lata 2020-2022 i znany jest pod pojęciem cyfryzacji pandemicznej i Web3. Obecnie jesteśmy w fazie rewolucji sztucznej inteligencji, której początki datuje się na 2022 rok.

Przemiany polityczne. Od Clintona po Trumpa

Ostatnie trzy dekady w Stanach Zjednoczonych to także znaczne przemiany polityczne. Urząd prezydenta sprawowało kilka charakterystycznych postaci. W tym czasie USA przeszło ewolucję od pragmatycznego centryzmu do głębokiej polaryzacji i ery populizmu. Jak ona przebiegała?

Aferzysta Clinton

W 1993 roku wybory prezydenckie w USA wygrał Bill Clinton z ramienia Demokratów. To on odpowiadał za przesunięcie linii politycznej tej partii do centrum. Sprawował urząd przez dwie kadencje do 2001 roku. Jego prezydentura obfitowała w liczne śledztwa, kontrowersje finansowe oraz obyczajowe, które trwale wpłynęły na amerykańską scenę polityczną. Do dziś pamiętane są mu takie afery jak: Whitewater, sprawa Pauli Jones, skandal Lewinsky i Impeachment, Travelgate i Filegate. Jednocześnie to za jego rządu postawiono na globalizację i stymulację gospodarki, do czego przyczyniło się podpisanie układu NAFTA. Administracja Clintona wspierała także wejście Chin do Światowej Organizacji Handlu (WTO).

Republikańska era drugiego Busha

Po erze Clintona nastały rządy George’a W. Busha. Prezydentura ta została zdominowana przez wojnę z terroryzmem, która rozpoczęła się natychmiast po zamachach lotniczych z 11 września 2001 roku. Kraj zjednoczył się wokół prezydenta, jednak z czasem interwencje wojskowe w Afganistanie i Iraku podzieliły społeczeństwo. Prezydentura George’a W. Busha trwała do 2009 roku i zapisała się w historii jako agresywna polityka cięć podatkowych. Jako członek Partii Republikańskiej prowadził konserwatywną politykę gospodarczą. Radykalnie obniżył podatki, jednak skutkowało to powrotem do deficytu budżetowego. Końcówka rządów przyniosła falę kryzysów, co doprowadziło do porażki Republikanów w izbach parlamentu w 2008 roku. Przyczyniły się do tego m.in. zmęczenie społeczeństwa wojną, katastrofa huraganu Katrina i krach finansowy z 2008 roku.

Barack Obama: nowa era Białego Domu

W latach 2009-2017 44. prezydentem Stanów Zjednoczonych był Barack Obama. Został pierwszym czarnoskórym prezydentem USA, a jego kadencja rozpoczęła nową erę Białego Domu. Rozpoczął rządy w bardzo trudnej sytuacji w środku Wielkiego Kryzysu Finansowego. Podpisał American Recovery and Reinvestment Act wart blisko 800 miliardów dolarów, przeznaczony na ratowanie miejsc pracy, infrastrukturę i ulgi podatkowe. W 2010 roku przeprowadził największą reformę systemu opieki zdrowotnej w USA od lat 60. XX wieku. W polityce zagranicznej postawił na dyplomację i wspólpracę międzynarodową, dokonując zwrotu ku Azji, otwierając się na Kubę oraz podpisując porozumienie nuklearne z Iranem. Za jego rządów postawiono też na rewolucję kulturową i społeczną, wspierając prawa osób LGBT i czarnoskórych.

Trumpistowska polaryzacja

Donald Trump jest obecnym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który drugą kadencję rozpoczął w styczniu 2025 roku. Wcześniej rządził USA w latach 2017-2021, po czym nastąpił czas Joe Bidena. Trump to lider Partii Republikańskiej, który stawia na prawicowe rządy, nacjonalizm gospodarczy i rozwiązania siłowe w polityce zagranicznej. Na tej kanwie postępuje polaryzacja trumpistowska. Tym mianem określa się głębokie podziały w amerykańskim społeczeństwie i polaryzację pomiędzy wyborcami Republikanów i Demokratów.

Zmiany społeczne w USA

Zmiany społeczne w USA od 1994 roku doprowadziły do głębokiego przekształcenia struktury demograficznej, obyczajowej oraz kulturowej amerykańskiego społeczeństwa. Na przestrzeni trzech dekad kraj stał się bardziej zróżnicowanym rasowo i otwarty światopoglądowo. Równolegle do tego pogłębiał się podział wzdłuż linii politycznych i geograficznych, dlatego obecnie Stany Zjednoczone zmagają się z polaryzacją.

W 2015 roku nastąpił przełom w prawach osób LGBTQ+, gdy Sąd Najwyższy zalegalizował małżeństwa jednopłciowe w całych USA. Dla porównania w 1994 roku na terenie całych Stanów Zjednoczonych obowiązywały wojskowe i sztywne standardy i zasady, a związki jednopłciowe nie były formalnie uznawane i akceptowane.

Ostatnie dekady za Oceanem to także rozwój ruchów społecznych nowej generacji, które skupiają się na palących problemach społecznych. Przykładem takiego ruchu jest #MeToo, dotyczący standardów w relacjach zawodowych i walki z dyskryminacją kobiet. Innym znanym ruchem jest Black Lives Matter. W Ameryce obserwuje się również kryzys sekularyzacji i wzrost Amerykanów deklarujących brak przynależności religijnej. W porównaniu z latami 90. XX wieku wzrósł on z około 10% do 30%.

Rządy Donalda Trumpa to czas powrotu do zasad sprzed lat i stawianie na pierwszym miejscu praw i potrzeb rodowitych Amerykanów, kosztem milionów imigrantów. Powoduje to większe podziały. Obserwujemy także znaczny podział poziomu życia pomiędzy osobami mieszkającymi w największych miastach i regionach nadmorskich oraz w regionach wiejskich, oraz w dawnych ośrodkach przemysłowych. Obecne są to dwa zupełnie różne światy, a różnice rosną, zamiast maleć.

Kulturowa różnorodność

Od 1994 roku diametralnej zmianie uległ wzorzec obywatela Stanów Zjednoczonych. Obecnie jest to zróżnicowana kulturowo struktura społeczna. Tradycje przenikają się w ramach powszechnego pluralizmu. W efekcie powstają tożsamości hybrydowe, np. Afroamerykanie. W przypadku pokolenia Z, czyli osób urodzonych w końcówce lat 90. XX wieku, standardem stało się dorastanie w różnorodnym społeczeństwie w otoczeniu różnych języków, religii i tradycji kulinarnych.

Gwałtownego napływu ludności z różnych kręgów kulturowych doświadczają też mniejsze ośrodki i regiony uważane dotychczas za tradycyjnie konserwatywne i jednorodne, np. Georgia, Karolina Północna i Teksas. Zmienia to lokalną kulturę i układ sił politycznych. Jednocześnie mniejszości etniczne zamieszkują przede wszystkim przedmieścia, które wcześniej zarezerwowane były dla klasy średniej. Z pewnością nie jest łatwo rządzić tak zróżnicowanym i rozległym krajem, jednak jest to współczesny standard w gospodarce otwartej i rozwiniętej.

---