Asystencja osobista: co to jest, komu przysługuje i co zmienia ustawa

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Asystencja osobista to nowe rozwiązanie systemowe, które ma ułatwić osobom z niepełnosprawnościami samodzielne życie i zapewnić im stałe wsparcie w codziennych czynnościach. Sprawdź, komu będzie przysługiwać pomoc asystenta, jakie warunki trzeba spełnić i kiedy ruszy nowy system.

---

Co to jest asystencja osobista?

Asystencja osobista to usługa wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, której celem jest umożliwienie takim osobom samodzielnego, niezależnego życia oraz zapobieganie wykluczeniu społecznemu. Zakres asystencji osobistej zależy od realnych potrzeb osoby niepełnosprawnej i może obejmować wsparcie w szeregu codziennych czynności, np. pomoc w ubieraniu się, jedzeniu posiłków, poruszaniu się, dawkowaniu i podawaniu leków, w nauce lub w pracy czy też wsparcie podczas spędzania czasu wolnego i rekreacji.

⚠️ WAŻNE: Usługa asystencji osobistej ma charakter dobrowolny i opiera się na woli osoby niepełnosprawnej. Asystent powinien szanować niezależność oraz wybory podejmowane przez osobę korzystającej z jego usług.

Ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami

Aktem prawnym regulującym ten obszar wsparcia w Polsce jest Ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Dnia 22 października 2026 roku Sejm przyjął wszystkie poprawki Senatu, co oficjalnie zakończyło etap prac w parlamencie. Ustawa została skierowana do podpisu prezydenta RP Karola Nawrockiego. Prezydent ma 21 dni na podpisanie ustawy, czyli powinno to nastąpić do 12 listopada 2026 roku. Wprowadzenie ustawowej asystencji osobistej to istotna zmiana w polityce społecznej w Polsce. Nowe przepisy mają uzupełnić dotychczasowy system grantowy rozwiązaniem zapewniającym większą ciągłość i dostępność wsparcia.

Od kiedy obowiązują nowe przepisy?

Uruchomienie pierwszego filaru nowego systemu asystencji osobistej powinno mieć miejsce pod koniec 2027 roku. To wtedy będzie można składać pierwsze wnioski. Start świadczenia usługi powinien nastąpić po 16 miesiącach od publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw. Szacuje się, że powszechne wsparcie finansowane ze środków budżetu państwa ruszy dopiero na początku 2028 roku.

Ustawa a dotychczasowy program asystencji osobistej

Wprowadzana ustawa ma ujednolicić zakres wsparcia dla osób niepełnosprawnych i uzupełnić dotychczasowy program asystencji osobistej. Od 2019 roku w Polsce obowiązuje resortowy program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” realizowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Program ten finansowany jest z Funduszu Solidarnościowego w postaci corocznych grantów.

Dotychczasowe rozwiązanie nie jest idealne, dlatego rząd po konsultacjach społecznych zdecydował się nad rozpoczęciem prac nad nową ustawą. Samorządy i organizacje pozarządowe mogą ubiegać się o środki z Funduszu Solidarnościowego na realizację kolejnych edycji programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością.

Obecnie funkcjonujące rozwiązanie ma charakter corocznego programu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej bez gwarancji ciągłości. To oznacza, że z roku na rok osoby niepełnosprawne nie były pewne tego, czy znajdą się środki dla nich na asystencję osobistą. Ponadto dostępność programu jest wybiórcza i obejmuje tylko zgłoszone do niego gminy i powiaty. Przepisy procedowanej ustawy mają to zmienić i zapewnić osobom niepełnosprawnym większą stabilność wsparcia, rozszerzając jednocześnie zakres dostępnych usług m.in. o czynności medyczne z gwarancją funkcjonowania w każdym powiecie w Polsce. Wpisuje się to w szerszy kierunek rozwoju usług społecznych w Polsce, których przykładem są też bon senioralny czy wybrane świadczenia pielęgnacyjne.

---

---

Komu przysługuje asystencja osobista?

Zgodnie z nowymi przepisami asystencja osobista przysługiwać będzie osobom niepełnosprawnym, które spełnią kryterium dotyczące wieku oraz poziomu potrzeby wsparcia określanej w punktach. Tym samym odchodzi się od przyznawania pomocy wyłącznie na podstawie stopnia niepełnosprawności. 

Po wejściu w życie Ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami od 2028 roku wsparcie to obejmie osoby, które jednocześnie spełnią poniższe warunki:

• wiek od 18. do 65. roku życia, 
• posiadanie co najmniej 80 punktów w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. 

⚠️ WAŻNE: Liczbę punktów dla danej osoby niepełnosprawnej określa wyznaczony Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Osoba, która uzyska prawa do asystenta przed 65. urodzinami, zachowa to prawo do końca ważności decyzji, również po przekroczeniu tego wieku.

Zgodnie z założeniami od 1 stycznia 2030 roku ma zostać wprowadzony kolejny filar asystencji osobistej, który obejmie osoby w wieku od 13 do 17 lat. Nastolatkowie będą musieli spełnić kryterium dotyczące orzeczenia o niepełnosprawności wraz ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej opieki lub współudziału opiekuna

Jak uzyskać asystencję osobistą krok po kroku

Aby uzyskać asystencję osobistą w nowym systemie ustawowym, osoba niepełnosprawna musi przejść przez procedurę oceny potrzeby wsparcia. Pierwsze wnioski będzie można składać w II połowie 2027 roku, jednak już teraz warto zapoznać się z całym procesem krok po kroku. Ułatwi to wnioskowanie o wsparcie, gdy program ruszy pełną parą. Warto pamiętać, że przyznane dotychczas formy pomocy zachowują swoją ważność aż do uruchomienia ustawowej asystencji osobistej.

Asystent osobisty: zakres zadań i jak nim zostać

Asystent osobisty to osoba, której celem jest wspieranie osoby niepełnosprawnej w różnych codziennych czynnościach i sytuacjach. Jednocześnie nie jest to typowy opiekun ani lekarz. Tym samym rolą asystenta nie jest wyręczanie osoby niepełnosprawnej. Zamiast tego pełni rolę asysty i wsparcia przy decyzjach podejmowanych przez beneficjenta programu. 

Szczegółowo zakres zadań asystenta osobistego określa trzystronny kontrakt. Mogą do nich należeć m.in. pomoc w:

• wykonywaniu codziennych czynności, np. wstawaniu z łóżka, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków i karmieniu, 
• podstawowej higienie osobistej i pielęgnacji,
• przemieszczaniu się po domu oraz poza nim,
• kwestiach formalnych, np. w trakcie wizyty u lekarza, w banku, w urzędzie, na poczcie, w sądzie itd., 
• dotarciu do szkoły, na uczelnię lub do miejsca pracy, 
• w nauce lub w przygotowaniu do wykonywania obowiązków służbowych.

Ponadto asystent osobisty może towarzyszyć osobie niepełnosprawnej w jej czasie wolnym, np. podczas wyjścia do kina, teatru, restauracji, na mecze sportowe, koncerty czy na spotkania z przyjaciółmi.

Asystentem osobistym osoby niepełnosprawnej może zostać osoba, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:

• ma wykształcenie kierunkowe, np. asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekuna medycznego, opiekuna osoby starszej, opiekuna w DPS, pielęgniarki, pedagoga, fizjoterapeuty czy psychologa, 
• ma udokumentowane doświadczenie i co najmniej 120 godzin bezpośredniego wsparcia udzielonego osobom z niepełnosprawnościami w ciągu ostatnich 5 lat.

Oprócz tego asystent osobisty musi bezwzględnie:

• posiadać pełną zdolność do czynności prawnych oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych,
• zaświadczenie o niekaralności,
• nie być blisko spokrewnioną z osobą niepełnosprawną.

⚠️ WAŻNE: Do końca 2029 roku obowiązują nieco łagodniejsze przepisy, które nie wymagają bezwzględnej weryfikacji doświadczenia asystenta na starcie. Ma to ułatwić wejście na rynek nowych asystentów i zapewnienie pomocy wszystkim potrzebującym.

Ustawa o asystencji osobistej ma zapewnić osobom z niepełnosprawnościami stabilne, bezpłatne wsparcie dostosowane do ich indywidualnych potrzeb. Nowe przepisy są ważnym elementem rozwoju polityki społecznej w Polsce.

---