Prymas Polski. Rola i znaczenie we współczesnym Kościele katolickim

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Prymas Polski to dla polskiego kościoła katolickiego druga najważniejsza osoba po papieżu Leon XIV. Jakie znaczenie obecnie ma funkcja prymasa i ilu ich było w historii Polski?

---

Kościół katolicki ma nie tylko długą i bogatą historię, ale również hierarchię, która od wieków jest nienaruszalna. O papieżu mówi się wiele, wybory papieża kościoła katolickiego są szeroko opisywane i relacjonowanie. Prymas Polski aż takim zainteresowaniem się nie cieszy, sporo katolików nad Wisłą nawet nie potrafiłoby wymienić go z imienia i nazwiska. Kto obecnie sprawuje tę funkcje, jak to jest, że arcybiskup staje się prymasem? Na te pytania odpowiemy w tym artykule.

Kto jest głową Kościoła Katolickiego w Polsce?

Najważniejszy w kościele katolickim na całym świecie jest biskup, a dokładnie Biskup Rzymu, jak określa się Papieża. Najważniejszymi jego doradcami są kardynałowie. Oni też wybierają kolejnych papieży po ich śmierci. Uczestniczą w konklawe, ale też w spotkaniach i dyskusjach dotyczących najważniejszych spraw kościoła katolickiego na świecie. Przerabialiśmy to całkiem niedawno, gdy na papieża wybrany został Leon XIV.

Czy to kardynałowie stają się prymasami? Nie do końca. Sama nazwa prymas wzięła się od języka łacińskiego, od słowa “primus”, czyli pierwszy. Tytuł Prymasa dotyczy arcybiskupów katolickich związanych z niektórymi stolicami biskupimi. Co ciekawe, wystękuje on również w innych kościołach niż katolicki, w tym w anglikańskim czy luterańskim. Prymas występuje w wielu krajach w Europie i na świecy, w tym w Polsce. Prymas Polski jest członkiem Rady Stałej Konferencji Episkopatu Polski. Ma on prawo noszenia szat kardynalskich nawet, jeśli kardynałem on nie jest, a jak pokazała historia, w Polsce większość Prymasów była arcybiskupami a nie kardynałami.

Od 2014 roku Prymasem Polski jest arcybiskup metropolita gnieźnieński – Wojciech Polak. Urodzony w 1964 roku w Inowrocławiu odbył studia w Prymasowskim Wyższym Seminarium w Gnieźnie. Święceń udzielił mu kardynał Józef Glemp, ówczesny prymas Polski, a miało to miejsce w 1989 roku. Prymas Polski ma być dla kościoła katolickiego kapitanem statku, ale przede wszystkim pokornym sługą ewangelii. Wybory prezydenckie nie mogą więc być porównywane do wyborów w kościele, bo tam raczej myśli się długofalowo.

Ilu było prymasów Polski?

Wojciech Polak sprawujący ponad dekadę funkcję Prymasa Polski jest 59. w historii polskiego kościoła katolickiego. Pierwszym arcybiskupem gnieźnieńskim był w XV wieku abp. Mikołaj Trąbka. Najbardziej znanym prymasem był Stefan Wyszyński, który rozstał zamordowany w czasach PRL-u.

Jak można zauważyć w poniższej liście wszystkich Prymasów Polski, tylko nieliczni otrzymali godność kardynalską. Większość była arcybiskupami, metropolitami gnieźnieńskimi.

Prymasi Polski w historii

Oto jak prezentuje się poczet prymasów Polski:

• abp Mikołaj Trąba (1417–1422)
• abp Wojciech Jastrzębiec (1423–1436)
• abp Wincenty Kot z Dębna (1436–1448)
• abp Władysław Oporowski (1449–1453)
• abp Jan Sprowski (1453–1464)
• abp Jan Gruszczyński (1464–1473)
• abp Jakub z Sienna (1474–1480)
• abp Zbigniew Oleśnicki (1481–1493)
• kard. Fryderyk Jagiellończyk (1493–1503)
• abp Andrzej Boryszewski (1503–1510)
• abp Jan Łaski (1510–1531)
• abp Maciej Drzewicki (1531–1535)
• abp Andrzej Krzycki (1535–1537)
• abp Jan Latalski (1537–1540)
• abp Piotr Gamrat (1541–1545)
• abp Mikołaj Dzierzgowski (1545–1559)
• abp Jan Przerębski (1559–1562)
• abp Jakub Uchański (1562–1581)
• abp Stanisław Karnkowski (1581–1603)
• abp Jan Tarnowski (1603–1605)
• kard. Bernard Maciejowski (1605–1608)
• Wojciech Baranowski (1608–1615)
• abp Wawrzyniec Gembicki (1616–1624)
• abp Henryk Firlej (1624–1626)
• abp Jan Wężyk (1627–1638)
• abp Jan Lipski (1638–1641)
• abp Maciej Łubieński (1641–1652)
• abp Andrzej Leszczyński (1653–1658)
• abp Wacław Leszczyński (1659–1666)
• abp Mikołaj Jan Prażmowski (1666–1673)
• abp Kazimierz Florian Czartoryski (1673–1674)
• abp Andrzej Olszowski (1674–1677)
• abp Jan Stefan Wydżga (1677–1685)
• kard. Michał Stefan Radziejowski (1687–1705)
• abp Stanisław Szembek (1706–1721)
• abp Teodor Potocki (1723–1738)
• abp Krzysztof Antoni Szembek (1739–1748)
• abp Adam Ignacy Komorowski (1749–1759)
• abp Władysław Aleksander Łubieński (1759–1767)
• abp Gabriel Podoski (1767–1777)
• abp Antoni Kazimierz Ostrowski (1777–1784)
• abp Michał Jerzy Poniatowski (1785–1794)
• abp Ignacy Krasicki (1795–1801)
• abp Ignacy Antoni Raczyński (1806–1818)
• abp Tymoteusz Gorzeński (1821–1825)
• abp Teofil Cyprian Wolicki (1828–1829)
• abp Marcin Dunin (1831–1842)
• abp Leon Michał Przyłuski (1845–1865)
• kard. Mieczysław Ledóchowski (1866–1886)
• abp Juliusz Józef Dinder (1886–1890)
• abop Florian Stablewski (1891–1906)
• abp Edward Likowski (1914–1915)
• kard. Edmund Dalbor (1915–1926)
• kard. August Hlond (1926–1948)
• kard. Stefan Wyszyński (1948–1981)
• kard. Józef Glemp (1981–2009)
• abp Henryk Muszyński (2009–2010)
• abp Józef Kowalczyk (2010–2014)
• abp Wojciech Polak (od 2014)

Kto był pierwszym prymasem Polski?

Mikołaj Trąbka, o którym już wspominaliśmy to postać historyczna, nie tylko ze względu na to, że był on pierwszym Prymasem Polski. Urodzony w Sandomierzu arcybiskup gnieźnieński z herbu Trąby sprowadził tytuł prymasa dla siebie i swoich następców z soboru w Konstancji. Dlatego też od 1417 roku każdy arcybiskup gnieźnieński jest nazywany Prymasem Polski. Mikołaj Trąbka był notariuszem królewskim oraz doradcą króla Władysława II Jagiełły. Brał udział w bitwie pod Grunwaldem. Jako ciekawostkę należy nadmienić, że w serialu telewizyjnym “Korona królów. Jagiellonowie” w postać arcybiskupa Mikołaja Trąby wcielił się aktor Radosław Pazura.

---

---

Kto obecnie jest prymasem Polski?

Obecny Prymas Polski Wojciech Polak. Już o nim wspominaliśmy, a sprawuje on funkcję Prymasa Polski od ponad 10 lat. W 2014 roku zastąpił on arcybiskupa Józefa Kowalczyka, który był Prymasem Polski w latach 2010-2014.

Warto pamiętać, że od 1992 roku arcybiskup archidiecezji warszawskiej nie ma automatycznie tytułu prymasa. Bulla “Totus Tuus Poloniae populus” z tego właśnie roku rozdzieliła te funkcje. W 2009 roku prymasostwo powróciło do metropolity gnieźnieńskiego. Właśnie arcybiskup gnieźnieński to historyczny arcybiskup pełniący funkcję prymasa.

Kto był najdłużej prymasem Polski?

Nie tylko najbardziej znanym Prymasem Polski był Stefan Wyszyński. Kardynał ten był też najdłużej sprawującym funkcję prymasa w historii Polski. Sprawował on urząd arcybiskupa gnieźnieńskiego przez 33 lat. Wybrany został w 1948 roku, tuż po II wojnie światowej, a sprawowanie urzędu zakończyła tragiczna śmierć w 1981 roku. Stefan Wyszyński nazywany jest “Prymasem Tysiąclecia”, wspierał “Solidarność” i zginął z rąk komunistów.

Czy prymas musi być kardynałem?

Jak można wyczytać z listy wszystkich prymasów Polski w historii, nie każdy musi być kardynałem, a wręcz przeszłość pokazuje, że większość nie była kardynałami a arcybiskupami. Tytuł prymasa wskazuje na pierwszeństwo w episkopacie, nie wymaga jednak bycia kardynałem. Co ciekawe choć Prymas Polski ma przywilej noszenia szat kardynalskich (z wyjątkiem nakrycia głowy – piuski), nie jest to równoznaczne z otrzymaniem godności kardynalskiej.

Kto jest ważniejszy: prymas czy kardynał?

To ciekawe pytanie, a odpowiedź na nie jest jeszcze ciekawsza! Kardynał to najwyższa godność w kościele katolicki, oczywiście po papieżu. To kardynałowie wybierają papieża. Prymas to tytuł honorowy dla arcybiskupa związanego z daną stolicą biskupi. Trochę przenosząc na system polityczny występujący w Polsce, prymas to prezydent Polski, a kardynał to premier Polski. W praktyce, choć prymas może być bardzo ważną osobą w kościele danego kraju, nie ma takiej rangi, nawet w połowie jak w hierarchii kościelnej jak kardynał.