
Kolej dużych prędkości w Polsce ma zmienić sposób podróżowania między największymi miastami. Nowe trasy, krótszy czas przejazdu i nowoczesne pociągi to część ambitnego planu. Jak będzie wyglądać ta inwestycja?
Kolej dużych prędkości (KDP) to system transportu kolejowego, w którym pociągi poruszają się ze znacznie większą szybkością niż na tradycyjnych liniach. W Europie za podstawowy wyznacznik przyjmuje się prędkość co najmniej 250 km/h na specjalnie zaprojektowanych trasach oraz około 200 km/h na odpowiednio przystosowanych liniach konwencjonalnych. Nie chodzi jednak wyłącznie o mocniejsze lokomotywy i nowoczesne składy. Równie ważna jest infrastruktura, obejmująca odpowiednio wyprofilowane tory, łagodne łuki, systemy sterowania ruchem oraz zabezpieczenia dostosowane do jazdy z dużą prędkością.
Kolej dużych prędkości ma przede wszystkim skracać czas podróży między ważnymi ośrodkami miejskimi, a jednocześnie zapewniać wysoki komfort i bezpieczeństwo pasażerów. Dzięki niej przejazd na dystansie kilkuset kilometrów może stać się konkurencyjny wobec podróży samochodem, a nawet samolotem. Istotną zaletą jest również możliwość przewożenia dużej liczby osób przy stosunkowo niskim poziomie emisji zanieczyszczeń w przeliczeniu na jednego pasażera. Właśnie dlatego koleje dużych prędkości w Europie odgrywają coraz większą rolę w krajowych i międzynarodowych systemach transportowych.
Budowa kolei dużych prędkości w Polsce jest jednym z najważniejszych elementów przebudowy krajowego systemu transportowego. Inwestycja została powiązana z programem CPK, który zakłada stworzenie nowoczesnego węzła komunikacyjnego łączącego transport lotniczy i kolejowy. W pierwotnych założeniach Centralnego Portu Komunikacyjnego ważną rolę odgrywała sieć nowych połączeń kolejowych, określana jako tzw. kolejowy komponent projektu. Jej zadaniem jest nie tylko zapewnienie wygodnego dojazdu do planowanego lotniska, ale również skrócenie podróży między największymi miastami w kraju.
Początkowo projekt zakładał budowę znacznie szerszej sieci nowych połączeń, jednak jego zakres i harmonogram były kilkukrotnie aktualizowane. Obecnie inwestycje kolejowe realizowane są w ramach programu Port Polska, kontynuującego najważniejsze założenia kolejowego komponentu CPK, czyli kolei stanowiących główne kanały dotarcia do największego lotniska w Polsce. Jego centralnym elementem pozostaje linia Y, która ma połączyć Warszawę, nowe lotnisko, Łódź, Poznań i Wrocław. W czerwcu 2026 roku przedstawiono również założenia Zintegrowanej Sieci Kolejowej (ZSK). To długofalowy plan rozwoju infrastruktury, obejmujący około 4700 km nowych linii, w tym około 2700 km tras w standardzie kolei dużych prędkości. Inwestycje mają poprawić dostępność transportową różnych regionów, a nie ograniczać się wyłącznie do połączeń między największymi aglomeracjami.
Pierwszym etapem budowy kolei dużych prędkości w Polsce będzie połączenie Warszawy, nowego lotniska krajowego i Łodzi. Trasa o długości około 140 km zostanie poprowadzona jako część linii kolejowej nr 85. Jej początek znajdzie się na stacji Warszawa Zachodnia, skąd pociągi pojadą między innymi przez podziemny tunel pod zachodnią częścią stolicy, a następnie w kierunku planowanego portu lotniczego, węzła bolimowskiego i Łodzi. Inwestycja została podzielona na sześć odcinków, dla których przygotowywane są osobne postępowania przetargowe. Jednym z bardziej wymagających elementów będzie budowa tunelu w Warszawie, natomiast na pozostałych fragmentach powstaną między innymi mosty, wiadukty i nowe obiekty inżynieryjne.
Nowa linia ma być przystosowana do prędkości eksploatacyjnej 300-320 km/h, a jej parametry techniczne pozwolą na osiągnięcie nawet 350 km/h. Według założeń podróż między Warszawą a Łodzią zajmie około 40 minut. Ważną funkcję będzie pełnić również połączenie z CPK, dzięki któremu pasażerowie zyskają szybki dojazd do lotniska bez konieczności korzystania z samochodu. Zgodnie z aktualnym harmonogramem uruchomienie całego odcinka Warszawa – nowe lotnisko – Łódź planowane jest na 2032 rok.
Kolejnym etapem inwestycji będzie przedłużenie trasy z Łodzi w dwóch kierunkach: do Poznania i Wrocławia. To właśnie rozgałęzienie przypomina literę Y, od której pochodzi nazwa całego projektu. Łącznie linia ma liczyć około 480 km i przebiegać przez Warszawę, nowe lotnisko krajowe, Łódź, Sieradz, a następnie rozdzielać się na dwie odnogi. Pierwsza poprowadzi przez Kalisz w kierunku Poznania, natomiast druga przez Kępno do Wrocławia. Projekt zakłada również możliwość obsługiwania wybranych miast średniej wielkości, dzięki czemu korzyści z inwestycji odczują nie tylko mieszkańcy największych aglomeracji.
Nowa infrastruktura zostanie przystosowana do prędkości 350 km/h, a pociągi mają kursować z prędkością rozkładową 300-320 km/h. Pozwoli to znacząco skrócić podróże między zachodnią i centralną częścią kraju. Według założeń przejazd z Warszawy do Poznania ma zająć około 1 godz. 40 min, a do Wrocławia około 1 godzinę i 36-40 min. Z kolei podróż z Łodzi do obu miast powinna potrwać mniej więcej godzinę. Uruchomienie zachodnich odnóg linii Y planowane jest na 2035 rok.
Jej głównym elementem będzie wspomniana wcześniej linia Y, łącząca Warszawę, nowe lotnisko, Łódź, Poznań i Wrocław. Nie jest to jednak jedyna planowana inwestycja. Docelowa sieć ma obejmować również kolejne połączenia, które pozwolą rozszerzyć zasięg szybkiej kolei na północ, południe i wschód Polski.
Warto przy tym pamiętać, że mapa kolei dużych prędkości nie przedstawia jeszcze ostatecznego przebiegu wszystkich tras. Pomocna jest tutaj interaktywna mapa inwestycji kolejowych udostępniona przez spółkę realizującą program Port Polska. Można na niej sprawdzić lokalizację planowanych i przygotowywanych przedsięwzięć, a także ich relację z istniejącą infrastrukturą. Dodatkowym źródłem informacji jest mapa Zintegrowanej Sieci Kolejowej (ZSK), która pokazuje szerszą koncepcję rozwoju połączeń w całym kraju. Zaznaczone na niej korytarze mają charakter orientacyjny i mogą obejmować obszar o szerokości około 20 km. Nie należy więc traktować ich jako dokładnego wyznaczenia torów ani granic przyszłych inwestycji. Konkretne warianty przebiegu poszczególnych odcinków będą ustalane na podstawie dalszych analiz technicznych, ekonomicznych i środowiskowych (STEŚ).
Na pierwsze przejazdy koleją dużych prędkości w Polsce trzeba będzie jeszcze poczekać. Zgodnie z aktualnym harmonogramem inwestycji uruchomienie odcinka Warszawa – nowe lotnisko – Łódź planowane jest na 2032 rok. Będzie to pierwszy fragment nowej infrastruktury, który pozwoli pasażerom skorzystać z połączeń przystosowanych do prędkości przekraczających 300 km/h. Nieco dłużej poczekają mieszkańcy Poznania i Wrocławia, ponieważ oddanie obu odnóg linii Y przewidziano na 2035 rok.
Warto jednak zaznaczyć, że są to terminy planowane, a ich dotrzymanie będzie zależało od postępu prac projektowych, przetargów i robót budowlanych. W 2026 roku inwestor prowadzi już postępowania dotyczące wyboru wykonawców pierwszych fragmentów trasy Warszawa – Łódź. Docelowo rozwój kolei dużych prędkości ma być kontynuowany także po 2035 roku, zgodnie z założeniami Zintegrowanej Sieci Kolejowej.
Obecnie najszybszy pociąg w Polsce to Pendolino (ED250), który w regularnym ruchu pasażerskim osiąga prędkość do 200 km/h. Podczas testów w 2013 roku ustanowił rekord polskich torów, rozpędzając się do 293 km/h. W Europie znacznie szybciej jeżdżą francuskie TGV, niemieckie ICE czy hiszpańskie AVE, które w regularnych kursach osiągają nawet 300-320 km/h. Dla porównania rekord prędkości konwencjonalnego pociągu należy do francuskiego TGV i wynosi 574,8 km/h. Planowana kolej dużych prędkości w Polsce ma pozwolić na jazdę z prędkością eksploatacyjną do 320 km/h, a docelowo nawet 350 km/h.
Obecnie Pendolino osiąga w regularnym ruchu prędkość do 200 km/h.
Pierwszy odcinek między Warszawą, nowym lotniskiem i Łodzią ma zostać uruchomiony w 2032 roku.
Linia Y połączy Warszawę, nowe lotnisko krajowe i Łódź, a następnie rozdzieli się na dwie odnogi. Jedna poprowadzi przez Sieradz i Kalisz do Poznania, a druga przez Sieradz i Kępno do Wrocławia.