Prezydenci Francji. Kto rządził w V Republice?

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Francja to jedno z najważniejszych państw europejskich, a tamtejsze wybory prezydenckie oddziałują pośrednio na całą Unię Europejską. Od 1958 roku obowiązuje tam V Republika Francuska. Sprawdź, kto sprawował w niej urząd prezydenta i z czego został zapamiętany.

---

V Republika Francuska. Ustrój i rola prezydenta

Historia V Republiki Francji rozpoczęła się w 1958 roku na mocy konstytucji opracowanej z inicjatywy Charles’a de Gaulle’a i to on uznawany jest za jej ojca. Dokument ten wprowadził obowiązujący do dziś system semiprezydencki, który łączy w sobie elementy republiki parlamentarnej i prezydenckiej. Jednocześnie daje ona prezydentowi bardzo silną pozycję. To on pełni funkcję głowy państwa i jest podstawowym gwarantem ciągłości władzy. Ponadto reprezentuje państwo w stosunkach międzynarodowych oraz jest zwierzchnikiem sił zbrojnych.

W sytuacjach nadzwyczajnych dodatkowe uprawnienia prezydentowi Francji daje art. 16 konstytucji. Muszą zostać jednak spełnione dwa warunki dotyczące występowania poważnego i bezpośredniego zagrożenia dla państwa i jego terytorium oraz zakłócenia normalnego funkcjonowania organów państwowych.

Ile trwa kadencja prezydenta Francji

Zgodnie z obowiązującą konstytucją kadencja prezydenta Francji trwa dokładnie 5 lat. Jednocześnie jedna osoba może pełnić ten urząd maksymalnie przez dwie następujące po sobie kadencje. Zmiany te wprowadzono w 2000 roku na mocy referendum, gdy kadencję prezydencką we Francji skrócono z 7 do 5 lat.

Uprawnienia i obowiązki głowy państwa

Uprawnienia i obowiązki głowy państwa francuskiego regulowane są przez krajową konstytucję.

WAŻNE: Choć szczegółowo obowiązki uprawnienia prezydenta Francji reguluje konstytucja, to jednak rzeczywisty wpływ głowy państwa na politykę wewnętrzną kraju zależy od większości parlamentarnej. Prezydent koncentruje się przede wszystkim na polityce zagranicznej i obronnej i jeżeli nie zdarzy się nic nieoczekiwanego, to większą kontrolę nad polityką krajową mają rząd na czele z premierem.

Lista wszystkich prezydentów V Republiki Francji

Od początku V Republiki Francji kraj ten miał łącznie 9 prezydentów, przy czym dwukrotnie tymczasowo urząd ten przejmował wieloletni przewodniczący francuskiego senatu Alain Poher. Miało to miejsce w latach 1969 po śmierci Charles’a de Gaulle’a oraz w 1974 roku po śmierci Georgesa Pompidou. W dalszej części artykułu uwzględniliśmy tylko listę prezydentów Francji, którzy sprawowali ten urząd po wygraniu wyborów i przez dłuższy czas. 

Charles de Gaulle (1959-1969) – założyciel V Republiki

Charles de Gaulle był pierwszym prezydentem V Republiki Francuskiej i sprawował urząd od 1959 roku do momentu swojej śmierci w 1969 roku. To on uważany jest za twórcę współczesnego systemu politycznego we Francji. Wywarł również ogromny wpływ na politykę światową. Z jego inicjatywy w 1959 roku opracowano i przyjęto Konstytucję. Miała ona na celu nie tylko wzmocnienie władzy wykonawczej prezydenta, ale przede wszystkim ustabilizowanie sytuacji w kraju po kryzysach występujących po II wojnie światowej.

W czasie prezydentury Charles’a de Gaulle’a wprowadzono również powszechne wybory prezydenckie (w 1962 roku), co dodatkowo wzmocniło pozycję głowy państwa jako człowieka wybranego przez lud. Okresy rządów de Gaulle’a to nie tylko względny spokój wewnętrzny, ale też zakończenie konfliktu zbrojnego w Algierii, co doprowadziło do niepodległości tego afrykańskiego państwa. Do dziś Charles de Gaulle pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii współczesnej Francji.

Georges Pompidou i Valery Giscard d’Estaing

W latach 1969–1974 prezydentem Francji był Georges Pompidou. Kontynuował pracę swojego poprzednika, umacniając założenia ustrojowe V Republiki oraz modernizując krajową gospodarkę. Lata jego rządów upłynęły pod znakiem dynamicznych zmian i rozwoju przemysłu oraz infrastruktury drogowej i kolejowej. Do tego Francja rozwinęła program energetyki jądrowej, zwiększając swoją niezależność od surowców energetycznych. Pompidou był zwolennikiem integracji europejskiej i przyczynił się do rozszerzenia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej o Wielką Brytanię, Irlandię i Danię. Jego kadencja zakończyła się tragiczną śmiercią na sepsę w wyniku powikłań infekcyjnych.

Schedę po Pompidou przejął Valery Giscard d’Estaing. Urząd pełnił przez siedmioletnią kadencję w latach 1974-1981. Zasłynął z licznych reform społecznych i gospodarczych, co dodatkowo modernizowało państwo i umacniało jego pozycję na arenie europejskiej. Najważniejsze zmiany wprowadzone w trakcie jego kadencji to: obniżenie wieku wyborczego z 21 do 18 lat, legalizacja przerywania ciąży oraz ułatwienie procedur rozwodowych. Podobnie jak Georges Pompidou, tak i Valery Giscard d’Estaing wspierał europejską integrację, przy czym zacieśnił współpracę z Republiką Federalną Niemiec. Te wszystkie zmiany nie zdołały jednak wyjść ze skutków kryzysu gospodarczego lat 70., przez co w 1981 roku przegrał wybory prezydenckie we Francji.

Francois Mitterrand – najdłużej urzędujący prezydent

Najdłużej urzędującym prezydentem w czasach V Republiki Francuskiej był Francois Mitterrand. Rządził przez dwie siedmioletnie kadencje w latach 1981-1995. Jednocześnie został pierwszym prezydentem Francji z Partii Socjalistycznej w V Republice. W trakcie swoich rządów skupił się na reformach społecznych i gospodarczych. Do najważniejszych zmian tego okresu należą: zniesienie kary śmierci, rozszerzenie praw pracowniczych oraz decentralizacja administracji publicznej przy jednoczesnym powierzeniu większej sprawczości władzom lokalnym.

W 1992 roku Francois Mitterrand był jednym z głównych inicjatorów Traktatu z Maastricht, co dało początek Unii Europejskiej. W trakcie jego kadencji zakończono Zimną Wojnę, co doprowadziło do zjednoczenia Niemiec oraz większej otwartości Europy. Trzeba przyznać, że za czasów Mitterranda dokonało się wiele zmian, choć nie miał łatwego zadania. Funkcję prezydenta sprawował bowiem przy przewadze w rządzie przeciwnego obozu politycznego.

Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy i Francois Hollande

Prezydentem Francji na przełomie XX i XXI wieku był Jacques Chirac. W trakcie jego rządów doszło do skrócenia kadencji prezydenckiej, dlatego po dwukrotnej wygranej w wyborach urząd sprawował przez 12 lat. Zmiany miały ograniczyć zjawisko kohabitacji, czyli prezydenta i rządów z dwóch przeciwnych obozów politycznych. Francuzi do dziś doskonale pamiętają Chiracowi jego sprzeciw przeciwko interwencji wojskowej w Iraku w 2003 roku.

W latach 2007-2012 prezydentem Francji był Nicolas Sarkozy. Trafił na niezwykle trudny czas, gdy cały świat pogrążony był w kryzysie gospodarczym. Głównym celem rządów Sarkozy’ego było ograniczenie negatywnych skutków recesji oraz umiejętne pobudzenie wzrostu gospodarczego, aby wyprowadzić kraj z dołka. Jednocześnie nie zapomniał o ważnych zmianach społecznych. To za jego kadencji przeprowadzono reformy rynku pracy, systemu emerytalnego oraz administracji publicznej. Do tego doprowadził do powrotu Francji do zintegrowanych struktur wojskowych NATO. W przeciwieństwie do Chiraca, aktywnie wspierał udział francuskich żołnierzy w działaniach międzynarodowych, w tym podczas interwencji w Libii w 2011 roku.

W 2012 roku prezydentem Francji został Francois Hollande z Partii Socjalistycznej. Jako głowa państwa wciąż mierzył się ze skutkami kryzysu gospodarczego oraz wysokim bezrobociem. Do tego w kraju narastało napięcie związane z masową migracją oraz zamachami terrorystycznymi. Dotyczyło to m.in. tragicznych w skutkach ataków z Paryża w 2015 roku oraz Nicei w 2016 roku. Doprowadziło to do zaostrzenia polityki bezpieczeństwa oraz do czasowego wprowadzenia we Francji stanu wyjątkowego. Francois Hollande aktywnie angażował się w działania skierowane przeciw Państwu Islamskiemu. Choć cieszył się dużym poparciem, to jednak w 2017 roku zrezygnował z walki o reelekcję i nie stanął do wyścigu o prezydenturę.

Emmanuel Macron – obecny prezydent Francji

Od 2017 roku prezydentem Francji pozostaje Emmanuel Macron. Kadencja tego polityka kończy się w 2027 roku i zgodnie z konstytucją nie będzie on mógł ubiegać się o reelekcję. Gdy wybierano go w 2017 roku, został najmłodszym prezydentem w historii V Republiki. Emmanuel Macron to wytrawny polityk i założyciel ruchu politycznego La Republique En Marche! obecnie znanego jako Renaissance. W swojej kadencji wyznacza centrowy kierunek polityczny. Z jednej strony podkreśla istotę inwestycji w modernizację państwa i przemysłu, a z drugiej nie zaniedbuje pozycji Francji na arenie międzynarodowej.

W ostatnich latach pod przewodnictwem Macrona wprowadzono istotne zmiany na rynku pracy, w systemie podatkowym oraz w funkcjonowaniu administracji. Z drugiej strony nie zabrakło wyzwań, które zahamowały wzrost gospodarczy i wzbudziły społeczne niepokoje. To właśnie Emmanuel Macron mierzył się z pandemią COVID-19, wzrostem masowej migracji czy wybuchem wojny na Ukrainie. Od lat prezydent ten jest zwolennikiem zwiększenia autonomii strategicznej Unii Europejskiej i jest w stanie przeciwstawić się innym przywódcom, o czym przekonał się m.in. Donald Trump. W ostatnim roku rządów Macrona nie spodziewamy się jednak ryzykownych decyzji politycznych.

Wybory prezydenckie we Francji. Jak działają?

Wybory prezydenckie we Francji są powszechne, równe i bezpośrednie. Prezydent wybierany jest na pięcioletnią kadencję. System jest większościowy i dwuturowy, chyba że już w pierwszej turze jeden z kandydatów uzyska więcej niż 50% głosów. W przeciwnym razie do drugiej tury przechodzą dwaj kandydaci z największą liczbą głosów w pierwszej turze.

Aby wystartować w wyborach, kandydaci muszą spełnić szereg wymagań. Najważniejsze warunki to:

• posiadanie obywatelstwa francuskiego, 
• ukończony minimum 18. rok życia, 
• pełnia praw cywilnych i politycznych, 
• uregulowany stosunek do służby wojskowej, 
• złożenie deklaracji majątkowej, 
• założenie oficjalnego konta kampanii wyborczej, 
• zdobycie minimum 500 podpisów cywilnych i politycznych*.

* z jednego regionu może pochodzić nie więcej niż 10% podpisów, a wszystkie podpisy muszą pochodzić z minimum 30 różnych departamentów.

Jeżeli kandydat spełni te warunki i przejdzie pomyślnie weryfikację Rady Konstytucyjnej, może wystartować w pierwszej turze wyborów prezydenckich we Francji.

Najbliższe wybory prezydenckie we Francji odbędą się w 2027 roku, gdy urząd opuści Emmanuel Macron. Prawdopodobnie odbędą się w kwietniu lub kwietniu i maju 2027 roku. 

Bukmacher STS przygotował kursy bukmacherskie na wybory prezydenckie we Francji. Na niespełna rok przed wyborami faworytem ekspertów i analityków bukmachera jest Marine Le Pen, a za głównego z jej rywali uznawany jest Edouard Philippe. Ponadto o urząd prezydenta V Republiki w 2027 roku ubiegać się będą m.in. Jordan Bardella, Jean-Luc Melenchon, Dominique de Villepin czy Gabriel Attal. Zapowiadają się historyczne wybory, ponieważ wstępna lista kandydatów liczy aż 18 nazwisk. 

---