Historia serii GTA. Od 2D do globalnego fenomenu

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

GTA wzbudza emocje od końca lat 90 i wciąż trzyma pozycję najgorętszej marki Rockstar Games. Jak wyglądała ewolucja serii i co przyniesie szósta odsłona? 

---

Kiedy powstało pierwsze GTA?

Premiera pierwszej wersji gry odbyła się 27 października 1997 roku. Za projekt odpowiadało wówczas studio DMA Design, które kilka lat później przeszło pod skrzydła jednego z najbardziej rozpoznawalnych wydawców gier – Rockstar Games. Autorami pomysłu byli David Jones i Mike Dailly, a tytuł zadebiutował najpierw na PlayStation i pecetach. Wersja PC trafiła do europejskich graczy wiosną 1998 roku.

Pierwsze Grand Theft Auto pokazywało świat z lotu ptaka, a dwuwymiarowe sprite’y przemierzały ulice trzech fikcyjnych miast: Liberty City, San Andreas i Vice City. Już wtedy gracz mógł kraść auta, przemalowywać karoserię w warsztatach i włączać radio podczas pościgów, a reakcje policji rosły wraz z punktami na poziomie wanted level. Brutalny humor oraz satyra na amerykańskie metropolie weszły do tożsamości serii od samego początku. 

Chronologia GTA. Która część jest najnowsza?

Historia serii dzieli się na trzy odrębne uniwersa, a kolejne premiery gier rozkładają się na blisko trzy dekady. Najstarsze skupia gry utrzymane w widoku z góry: pierwsze Grand Theft Auto, dodatki londyńskie oraz drugą odsłonę. Era 3D otwiera się wraz z GTA III, a domyka ją Grand Theft Auto Advance. Najnowsza generacja HD ruszyła od czwartej części i trwa do dziś.

Obecnie najświeższą wydaną odsłoną pozostaje Grand Theft Auto V z 2013 roku, wciąż wspierane przez sieciowy tryb Grand Theft Auto Online. Premierę szóstej odsłony zaplanowano na 19 listopada 2026 roku.

Grand Theft Auto (1997)

top-downowy pionier zapoczątkował szaleńczą jazdę po fikcyjnych miastach. Misje przyjmowano z budek telefonicznych, a chaos na ulicach od razu stał się znakiem rozpoznawczym marki. Cztery podstawowe bronie, kradzież aut i ucieczki przed radiowozami złożyły się na receptę, która przetrwała dekady.

GTA London 1969 i London 1961 (1999)

Oba dodatki przeniosły akcję do brytyjskiej stolicy i pozostają jedynymi odsłonami osadzonymi poza Stanami Zjednoczonymi. London 1969 zaserwował graczom nowe pojazdy, czarno-białą stylistykę oraz atmosferę gangsterskiej Anglii końca lat 60. Wersja cofająca się o osiem lat wstecz trafiła do fanów całkowicie za darmo, choć do uruchomienia wymagała oryginalnego pierwowzoru zainstalowanego na dysku.

Grand Theft Auto II (1999)

Druga pełna odsłona rozwinęła system reputacji u rywalizujących frakcji. Gracze mogli pracować dla Yakuzy, Zaibatsu czy Loonies, a poziom wanted level rozszerzył się o SWAT, FBI i wojsko. Akcję przeniesiono do umownego Anywhere City, w którym dzień i noc wybierało się z poziomu menu.

Grand Theft Auto III (2001)

Przełom techniczny serii. Trójwymiarowe miasto i kamera zza pleców otworzyły gatunek sandbox dla całej branży gier wideo. Liberty City zyskało spójną fabułę z niemym bohaterem Claudem oraz filmowe przerywniki, a godziny audycji radiowych w samochodach na długo zapadły w pamięć graczy.

Grand Theft Auto Vice City (2002)

GTA Vice City to klimat lat 80, neony, palmy i Tommy Vercetti z głosem Raya Liotty. Pojawiły się motocykle, helikoptery oraz możliwość kupowania nieruchomości i biznesów. Radiowe playlisty pełne kawałków Michaela Jacksona, Blondie czy Iron Maiden wciągały gracza w klimat równie mocno jak sama fabuła. 

Grand Theft Auto San Andreas (2004)

Trzy miasta, rozległe pustkowia, samoloty, pociągi oraz CJ w roli głównej. GTA San Andreas wprowadziło personalizację postaci, siłownię, tuning aut oraz dziesiątki aktywności pobocznych. Dodano nowe zachowania pieszych, możliwość pływania, nurkowania i wspinania się po ścianach. To wciąż jedna z najbardziej rozpoznawalnych pozycji w historii serii.

Grand Theft Auto Advance (2004)

Powrót do topdownowego widoku, tym razem na przenośną konsolę Game Boy Advance. Fabuła rozgrywa się w Liberty City rok przed wydarzeniami z GTA III, a gracze wcielają się w postać o imieniu Mike. Mimo skromnej oprawy tytuł zachował większość mechanik znanych z dużych odsłon.

Liberty City Stories (2005)

Prequel trzeciej części stworzony z myślą o PlayStation Portable. Toni Cipriani wraca do rodzinnego miasta, a gracze zwiedzają Liberty City na trzy lata przed znanymi wydarzeniami. Część dzielnic znajduje się jeszcze w budowie, co zgrabnie tłumaczy stan metropolii w GTA III.

Vice City Stories (2006)

Historia Victora Vance’a rozgrywa się w 1984 roku. Tytuł wprowadził system Empire Building, pozwalający przejmować biznesy konkurencyjnych gangów i rozbudowywać własne imperium. Vic okazał się ciekawszym bohaterem, niż mogłoby się wydawać po jego krótkim epizodzie w Vice City.

Grand Theft Auto IV (2008)

Start ery HD i mroczna opowieść o imigrancie Niko Bellicu. Realistyczna fizyka Euphoria, telefon komórkowy w roli interfejsu oraz tryb multiplayer ustawiły nowe standardy w serii. Liberty City przeszło gruntowną przebudowę, zyskując znacznie poważniejszy ton i odważniejszą refleksję nad amerykańskim snem.

The Lost and Damned oraz The Ballad of Gay Tony (2009)

Dwa pełnoprawne dodatki do czwartej części pokazały Liberty City z perspektywy motocyklowego gangu i nocnego życia klubowego. Johnny Klebitz i Luis Lopez dopełnili historię Niko z różnych stron miasta. Każdy z dodatków oferował własne pojazdy, bronie oraz misje, a uliczne strzelaniny zyskały na intensywności.

GTA Chinatown Wars (2009)

Hybryda topdownowej rozgrywki z trójwymiarową grafiką cel-shading. Chinatown Wars zadebiutowało na Nintendo DS, a później trafiło również na urządzenia mobilne i PSP. Tytuł wprowadził handel narkotykami oraz minigry oparte na ekranie dotykowym, takie jak włamywanie się do aut czy składanie broni z części.

Grand Theft Auto V (2013)

Trzech bohaterów, ogromne Los Santos i przedmieścia hrabstwa Blaine. Michael, Franklin oraz Trevor weszli do popkultury. System napadów z kolei wytyczył nowy styl misji. Sprzedaż przekroczyła 195 milionów egzemplarzy, co stawia tytuł w gronie najpopularniejszych gier wszech czasów.

Grand Theft Auto Online (2013-obecnie)

Sieciowa odnoga GTA V rozwijana przez ponad dekadę. Kasyno, Cayo Perico, bunkry, biznesy oraz regularne aktualizacje sprawiły, że tryb stał się osobnym fenomenem. Gracze mogą tu prowadzić własne firmy, urządzać wyścigi samochodowe i brać udział w skomplikowanych porachunkach gangów.

Grand Theft Auto: The Trilogy (2021)

Odświeżona wersja trzech kultowych tytułów ery PS2 trafiło na współczesne platformy z poprawioną grafiką oraz sterowaniem. Pakiet objął GTA III, Vice City i San Andreas, dając nowym pokoleniom okazję do zapoznania się z klasykami.

Grand Theft Auto VI (zapowiedź)

Szósta odsłona postawi na duet bohaterów – Lucię i Jasona, którzy poprowadzą gracza przez odświeżone Vice City. To pierwsza pełnoprawna część projektowana z myślą o konsolach najnowszej generacji. Premierę GTA VI ustalono na 19 listopada 2026 roku, a kolejne zwiastuny zdradzają największą mapę i najbardziej szczegółowy świat w dziejach marki. 

Seria GTA. Kiedy wprowadzono 3D?

Trójwymiarowe części serii wystartowały wraz z Grand Theft Auto III w październiku 2001 roku. Wcześniejsze odsłony stawiały na widok z lotu ptaka, a dwuwymiarowe sprite’y przemierzały częściowo trójwymiarowe plansze. Trzecia część postawiła wszystko na świeżą technologię – pełne 3D, swobodna kamera zza pleców bohatera oraz przechadzki między samochodami zmieniły reguły gatunku.

GTA III utorowało drogę dla Vice City, San Andreas oraz dwóch tytułów spod szyldu Stories, układających się w spójną linię fabularną. Każda kolejna odsłona rozwijała tę formułę, wprowadzając nowe zachowania pieszych, dopracowane systemy strzelania i coraz bogatsze miasta. Dopiero GTA IV w 2008 roku przeniosło markę na zupełnie nowy silnik graficzny i otworzyło erę HD.

Jaka część GTA jest najbardziej znana?

Pod względem sprzedaży i obecności w popkulturze Grand Theft Auto V nie ma sobie równych. Tytuł przekroczył 195 milionów rozprowadzonych egzemplarzy, plasując się w czołówce największych hitów branży – zaraz za Minecraftem i Tetrisem. Trójka bohaterów, ogromna społeczność Grand Theft Auto Online oraz dziesiątki memów sprawiły, że Los Santos rozpoznają dziś nawet osoby, które nigdy nie sięgnęły po pada.

Inaczej rzecz wygląda w Polsce, gdzie miano kultowej pozycji od lat trzyma GTA San Andreas. Carl Johnson, Grove Street oraz historia gangów początku lat 90 dla wielu rodaków otworzyły furtkę do świata gry GTA. Nakład przebił 27 milionów egzemplarzy, a żywotność tytułu podtrzymują liczne modyfikacje i prężna scena speedrunowa. Swój kawałek legendy zachowują również GTA III jako pionier trójwymiarowej rozgrywki oraz Vice City z atmosferą rodem z Miami Vice i niezapomnianą ścieżką dźwiękową.

Kiedy premiera nowego GTA?

Premierę GTA VI oficjalnie potwierdzono na 19 listopada 2026 roku. Wcześniejsze plany Rockstar Games zakładały wydanie gry wiosną, jednak studio zdecydowało się przesunąć debiut o kilka miesięcy. Tytuł trafi najpierw na PlayStation 5 oraz Xbox Series X i S – wersja pecetowa wciąż nie doczekała się oficjalnego harmonogramu. Historia marki podpowiada, że na port PC trzeba będzie poczekać dodatkowych kilkanaście miesięcy.

Akcja szóstej odsłony rozegra się we współczesnym Vice City i okolicznych regionach, w tym na bagnach inspirowanych Florydą. Po raz pierwszy w dziejach marki fabuła skupia się na duecie – Lucii oraz Jasonie, których relacja nawiązuje do filmowych narracji o parach przestępców. Od premiery GTA V minie ponad trzynaście lat, dlatego oczekiwania graczy sięgają zenitu.

---