Andrzej Sapkowski: biografia twórcy Wiedźmina, książki i nagrody

Dodaj Typelka jako preferowane źródło w Google Nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach →

Geralt z Rivii ma dziś miliony fanów na całym świecie, ale o jego twórcy wciąż wiadomo zaskakująco mało. Kim naprawdę jest Andrzej Sapkowski? 

---

Kim jest Andrzej Sapkowski?

Andrzej Sapkowski to autor Wiedźmina i polski pisarz fantasy urodzony 21 czerwca 1948 roku w Łodzi. Z wykształcenia ekonomista, przez ponad dwadzieścia lat pracował w handlu zagranicznym – do literatury przeszedł stosunkowo późno. W 1986 roku opublikował w Fantastyce pierwsze opowiadanie o Geralcie z Rivii, zawodowym pogromcy potworów, i od tamtej pory białowłosy wiedźmin zdobył miliony fanów na całym świecie. 

Dzieciństwo, wykształcenie i praca przed debiutem

Rodzina Sapkowskiego ze strony ojca pochodziła z Wileńszczyzny i po wojnie osiadła w Łodzi. To tam przyszły pisarz ukończył XXI LO im. Bolesława Prusa, a następnie ekonomikę handlu zagranicznego na Uniwersytecie Łódzkim (1966-1972). Po studiach trafił do centrali Skórimpex i przez dwie dekady handlował futrami – zanim zabrał się za pisanie, zarabiał na życie sprzedażą skór norek. Debiutował jako trzydziestoośmiolatek. 

Debiut literacki i pierwsze opowiadanie o wiedźminie

Zanim Sapkowski został pisarzem, tłumaczył teksty dla Fantastyki, a w 1984 roku Wiadomości Wędkarskie wydrukowały jego opowiadanie Stalogłowy. Prawdziwym przełomem okazał się Wiedźmin z grudniowego numeru Fantastyki z 1986 roku. Opowiadanie powstało na konkurs pisma i zajęło w nim trzecie miejsce – nie pierwsze, jak czasem można przeczytać w sieci. Do udziału namówił go jego nastoletni syn Krzysztof, zapalony fan gatunku. 

Saga o wiedźminie: najważniejsze dzieło Sapkowskiego

Cykl wiedźmiński liczy dziewięć tomów – pięć powieści, dwa zbiory opowiadań i dwie późniejsze książki. Geralt zarabia na zabijaniu potworów, ale z każdym tomem Sapkowski dokłada do tego politykę, wojny i prześladowania nieludzi – a w centrum stawia Ciri, której los napędza całą opowieść.

Sapkowski przerabia przy tym znane baśnie – w Mniejszym złe Królewna Śnieżka okazuje się groźniejsza od złej królowej, prześladowania elfów wyglądają jak kronika realnych pogromów, a bitwę pod Brenną czytelnik widzi z lazaretu, nie z konia.

Kolejność czytania książek o wiedźminie

Książki o Wiedźminie nie ukazywały się po kolei i może to nieco mylić nowych czytelników. Lekturę warto zacząć od opowiadań – one wprowadzają Geralta, Yennefer i całe wiedźmińskie uniwersum, bez którego historia nie miałaby sensu. Potem warto przeczytać sagę po kolei, a Sezon burz i Rozdroże kruków zostawić na koniec – oba tomy cofają historię w czasie. 

Adaptacje sagi: gry CD Projekt Red i serial Netflixa

Saga trafiła na ekran po raz pierwszy jako film z Michałem Żebrowskim z 2001 roku i serial rok później. Choć trudno nazwać go najlepszą ekranizacją książki w historii kina, a na początku recenzje były miażdżące, dziś film ma spore grono fanów i wielu widzów wraca do niego z sentymentem. Dopiero gry studia CD Projekt RED – zwłaszcza Dziki Gon z 2015 – sprawiły, że Sapkowskiego zaczęto czytać na całym świecie. Po sukcesie gier Netflix ruszył w grudniu 2019 z własnym serialem, w którym Geralta zagrał najpierw Henry Cavill, a od czwartego sezonu Liam Hemsworth. Wiedźmiński świat na ekranach wciąż rośnie – CD Projekt RED zapowiedział już kolejne produkcje z uniwersum – rozszerzenie Pieśni przeszłości i Wiedźmina 4 z Ciri. 

Pozostałe książki Sapkowskiego poza sagą o wiedźminie

Sapkowski nie jest najpłodniejszym pisarzem na świecie. Poza wiedźminem i trylogią husycką jego dorobek jest niewielki, a za swój najlepszy tekst uważał nie Wiedźmina, lecz Maladie. 

Trylogia husycka

Drugi duży cykl Sapkowskiego to trylogia historyczno-fantastyczna osadzona na tle wojen husyckich w XV-wiecznej Europie:

Bohaterem jest Reinmar z Bielawy zwany Reynevanem – młody medyk, który wplątuje się w kłopoty przez romans z żoną rycerza, a potem wciąga go machina wojen husyckich. Sapkowski miesza tu realną historię z fantastyką – obok bitew i intryg politycznych pojawiają się alchemia i magia. Średniowiecze nie wygląda sielankowo, bo Sapkowski eksponuje brutalność i przyziemne motywacje uczestników wielkiej historii. Krytycy odczytywali ten cykl jako polemikę z tradycją polskiej powieści historycznej w stylu Sienkiewicza – zamiast rycerskiego heroizmu dostajemy błoto, krew i ludzi, którzy walczą najczęściej o pieniądze albo zemstę.

Najnowsza książka i zapowiedzi wydawnicze

Rozdroże kruków ukazało się 29 listopada 2024 roku nakładem superNOWEJ po jedenastu latach ciszy wydawniczej. To prequel wiedźmińskiej sagi – przedstawia młodzieńcze lata Geralta tuż po opuszczeniu Kaer Morhen, a wśród nowych postaci pojawia się starszy wiedźmin Preston Holt. 

Podczas tegorocznego Coperniconu pisarz potwierdził, że pracuje nad kolejną powieścią i chciałby ukończyć rękopis pod koniec 2027 roku – choć to zaledwie deklaracja, a nie potwierdzona data premiery. 

Nagrody i pozycja Sapkowskiego w literaturze fantasy

Po Stanisławie Lemie Sapkowski jest najczęściej tłumaczonym polskim autorem fantastyki, a jego sagę stawia się dziś obok takich cykli jak Diuna Herberta czy Pieśń Lodu i Ognia Martina. Ostatnie życzenie trafiło na listę bestsellerów The New York Times. Ma na koncie pięć Nagród im. Janusza A. Zajdla, a w 2008 roku Łódź przyznała mu tytuł Honorowego Obywatela. 

Sapkowski prywatnie i jego stosunek do adaptacji

Autor Wiedźmina bardzo chroni życie prywatne i rzadko mówi o sprawach osobistych. Jego jedyny syn Krzysztof – poeta, tłumacz i współtwórca pisma Nowy Talizman – zmarł w czerwcu 2019 roku w wieku 47 lat. To dla niego Sapkowski w ogóle zaczął pisać, więc strata była podwójna. W nekrologu opublikowanym w Nowej Fantastyce napisał tylko: “Mojego syna zabrakło.” Po śmierci Krzysztofa pisarz na lata wycofał się z życia publicznego.

Relacje pisarza z twórcami adaptacji bywały burzliwe. Za prawa do gier wybrał jednorazowe wynagrodzenie zamiast udziału w zyskach, bo nie wierzył w powodzenie projektu. Gdy gry zarobiły miliardy, w 2018 roku zażądał od CD Projekt dodatkowych 60 mln zł – rok później strony zawarły porozumienie na nieujawnionych warunkach. Obecnie określa umowy ze studiem jako doskonałe, choć zaznacza, że nie proszono go o wkład w Wiedźmina 4. Z Netflixem pełnił rolę konsultanta, ale jak sam ironicznie komentował, jego pomysły nie były uwzględniane. Wątek szkół wiedźmińskich dobrze to obrazuje – pisarz wspomniał o szkole Wilka raz i uznał temat za niewart rozwijania, a twórcy gier rozbudowali go w cały system.

---